A Doutrina do Shock e as encrucilladas da escravitude moderna

Por Eli Zeta

doctrina

Palabras chave: Neoliberalismo; Keynesianismo; Desregularización económica; Anomia; Liberalización.

A Doutrina do Shock é unha película documental estreada en 2009, baseada no libro homónimo de Naomi Klein, A Doutrina Do shock. O auxe do capitalismo do desastre , dirixida por Michael Winterbottom e Mat Whitecross. A liña argumental é a explicación de como foron aplicadas as teorías económicas da Escola de Chicago, dirixidas por Milton Friedman, que a xornalista Naomi Klein desenvolve nunha conferencia impartida na Universidade de Chicago no ano 2009. A través dalgúns parágrafos da conferencia ilustrados con imaxes históricas de distintos países onde se aplicaron as teorías de Friedman ao longo dos últimos corenta anos, a autora vai desenvolvendo e comentando de forma relacionada os resultados políticos, económicos e sociais destas aplicacións nos distintos países que se viron sometidos. 

O concepto fundamental que se baralla no que se denominou economía do desastre é a aplicación da tamén denominada doutrina do shock , consistente en implantar un sistema económico ultra liberal baseado na ultra liberalización do mercado, de forma que o Estado desprenderase o máis axiña posible de todos aqueles activos públicos en beneficio exclusivo das elites económicas, sen que ao pobo lle dé tempo a reaccionar. Tendo en conta que desde o sistema democrático normalizado este roubo de activos non sería factible á vista das reaccións naturais de rexeitamento popular, a doutrina do shock consiste exactamente en inferir con rapidez situacións de inestabilidade tan graves que anulen a capacidade de reacción dos pobos. O shock, entendido como impacto sorpresivo e sorprendente, non se manifesta exclusivamente dunha soa maneira, senón que se adapta ás características e condicións que estea a vivir o país obxecto da imposición.

Así, igual serviu nos seus primeiros ensaios para levar a cabo en colaboración con ditaduras recentemente impostas, caso de Chile e Arxentina nos anos 70, como, posteriormente, en Inglaterra, onde sen sufrir inestabilidade algunha no seu réxime democrático, implantar tratando inicialmente de corrixir antigos sistemas obsoletos de produción como a minería, que servirán de base para destruír a estrutura sindical dunha clase traballadora reactiva moi organizada e valéndose, con posterioridade, doutros conceptos como a exaltación patriótica pola agresión de Arxentina ás pequenas illas Malvinas, que se reconverten en afronta de valor testemuñal incalculable denominándoa Guerra das Malvinas nunha actitude sobrevalorada para enervar ás masas e distraelas nos seus sentimentos e sensibilidades. Esta pequena desculpa serviu para proseguir cunha desenfreada liberalización e consecuente espolio dos máis importantes activos industriais e empresariais do Estado que, baixo a dirección de Margaret Thatcher, pasaron a mans privadas. O pobo sufría os descarados agravios capitalistas pero o seu pensamento estaba entretido coa condena ao agresor exterior da patria.

En Rusia, pola contra, despois da caída do muro de Berlín, en 1989, Mijail Gorvachov, tras a disolución da antiga URSS, en 1991, timidamente pretendía ir transformando o antigo sistema comunista nunha orde socialdemócrata inspirada nos países escandinavos. Fortes resistencias internas e interesados apoios norteamericanos, acabaron coa súa derrocación, sendo substituído por Boris Yeltsin, quen conseguiu, seguindo as teorías friednianas, establecer un capitalismo de amigotes, vendendo a prezo de saldo as empresas do Estado para crear unha pequena pero moi podente e enriquecida oligarquía, á conta de acelerar a pobreza extrema dunha importante base social. Pola súa banda, mentres ían acontecendo e íanse estendendo as teorías da Escola de Chicago por diversas partes do mundo en conflito, en Estados Unidos, Donald Rumsfeld, que fora alumno avantaxado de Friedman, accede á secretaría de estado no goberno de Geroge Bush Jr. e acrecenta o que xa se empezou a xestar desde o goberno de Ronald Reagan, aínda que con moita máis proxección exterior que interior. Unha vez máis, a sociedade «democrática» estadunidense exercía o suficiente control para que as teorías ultra liberais non se puidesen aplicar coa mesma intensidade que se realizaba naqueles outros escenarios moito máis propicios dada a desprotección das súas poboacións. A estas circunstancias chamáronlle os gurús ultra liberais retardación da administración, que segundo eles non permitía a implantación dos sistemas económicos como sería do seu agrado. Non é alleo a estas razóns o derrube das torres xemelgas de Nova York do 2001, onde, aínda que Naomi Klein non chega a afirmar que fose unha demolición controlada pola CIA, poderiamos entender que o deixa entrever. É o momento onde, desde Estados Unidos e para todo o mundo, xérase unha psicose colectiva de temor e de terror inducido ao choque de civilizacións. É dicir, crearse un inimigo externo ao que botarlle a culpa e que xustifique a proliferación esaxerada e interesada de todo tipo de sistemas de seguridade e control, de coacción da poboación mundial, proliferando como fungos as compañías de seguridade e, mesmo, as empresas que fornecen soldados mercenarios. Outra forma máis de liberalización do exército.

Non é tampouco alleo que desde o ano 2001 ao 2009 o multimillonario orzamento de defensa de Estados Unidos duplicouse. Á vista destas circunstancias, o papel de Rumsfeld na política exterior de Bush será dunha trascendencia fundamental para aplicar a teoría do shock noutros países de Oriente Medio que se atopan en situacións de gran tensión. As guerras infundadas de Afganistán e Iraq son dous bos exemplos onde a toma de medidas ultra liberais de EUA. alcanzou límites nunca antes coñecidos. O primeiro shock é a propia guerra sorpresa que supón a invasión. Coa desculpa de sacar do goberno a Sadam Husein, prometen normalizar Iraq para establecer un sistema democrático que favoreza o crecemento do país. Crecemento que nunca chega, ben ao contrario, o país cada vez máis se empobrece e deteriora ata que as primeiras reaccións populares son esmagadas sen contemplacións con aplicación de todo tipo de represións contempladas no denominado manual Kubark, que tivo as súas orixes nos ensaios clínicos de terapia de choque consistente no illamento total do individuo e a suspensión de estímulos, realizado como experimento nos anos 50 polo profesor Cameron en Canadá. Ao mesmo ritmo que se deterioraba Iraq, multitude de empresas norteamericanas beneficiábanse de todo tipo de negocios na zona, incluída a de Donald Rumsdfeld, encargada de fornecer o catering das forzas armadas norteamericanas, entre outros servizos, sen esquecer que o verdadeiro interese da invasión resultaba ser que as reservas de petróleo iraquís eran as terceiras máis importantes do mundo. Comprobouse que a guerra de Iraq foi o conflito privatizado máis grande da historia, chegando mesmo a ter despregados máis mercenarios contratados que soldados das forzas estadunidenses.

Non quedaron aí os intentos de privatización dentro dos propios EUA por parte dos seguidores de Friedman. O desastre do ciclón Katrina en Nova Orleans foi o caso máis descarado de desatención do Estado a unha desgraza natural e colectiva, pretendendo reconverter o desastre nunha opción de negocio onde todo o público da zona afectada se reconvertese en privado, tendo en conta que a asolación ocasionada permitía mediante o shock partir de cero para xerar unha economía diferente á que se gozaba con anterioridade á catástrofe. Afortunadamente, Milton Friedman morreu en 2006, con todo, foi él mesmo o que nos seus últimos momentos ansiaba liberalizar Nova Orleans coas súas teorías de mercado desencarnado e cruel. Lóxicamente todos os abusos acaban por ter consecuencias e, en 2008, a quebra do banco Lehman Brothers deixou en evidencia que estas políticas económicas agresivas e insensibles demostraban que a ultra liberalización do mercado é insostible, o que permitiu a subida á presidencia de Barack Obama, quen prometía unha corrección dos erros cometidos nas últimas décadas. O escándalo Lehman foi de tal magnitude que os propios defensores das teorías Friednianas sorprendéronse e, á súa vez, permitiu que a teoría do shock deixase de ter tanta importancia para os seus intereses, tendo en conta que os pobos aprenderon a perderlle medo ao factor sorpresa.

Á nosa maneira de ver, o enfoque e formulación que fai Naomi Klein é claro, conciso e dabondo comprensible para valorar o panorama de dominio e explotación contemporánea das elites económicas sobre as bases populares. Lonxe de establecerse un sistema económico onde a repartición da riqueza permita un desenvolvemento equilibrado e sustentable, demonizando como desculpa os sistemas de goberno de base social, queda claro que as teorías ultra liberais e conservadoras preconizadas pola Escola de Chicago, o único que achegan é unha actualización dos máis rancios sistemas esclavistas e explotadores dos séculos precedentes. Non repara, a autora, en dar detalles o suficientemente valorativos para comprender axeitadamente as maneiras e artimañas desta política económica enfocada a favorecer descaradamente ás elites en prexuízo directo dos máis desfavorecidos, varrendo dunha plumada a ilusoria clase media e, consecuentemente, degradando o suposto estado do benestar.

Para finalizar, e á vista das realidades actuais, quédannos serias dúbidas de se en efecto nestes últimos anos, que ela non contempla no seu traballo, non se recrudecerían e, por tanto, reavivado as teorías de Friedman, quen, a pesar de todo, segue triunfando despois da súa morte. Cremos, pois, que non será suficiente «saír a fora e obrigar» como ela exhorta ao final do seu traballo.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: