“Afastamento, control e castigo: A importancia da dispersión no sistema carcelario do Estado español”, por Mónica e Francisco

Tirado de Instinto Salvaje e traducido ao galego por Disnomia para Abordaxe.

Nestes case tres anos que levamos de peche por diferentes prisións do Estado español un aspecto é o que nos chama particularmente a atención pola súa importancia determinante na vida carcelaria; referímonos á dispersión.

A dispersión corresponde a unha política de Institucións Penitenciarias implantadas polo goberno socialista a mediados dos ’80 que consiste en trasladar a determinadxs presxs a cárceres distantes por moitos quilómetros do seu lugar de residencia. En moitos casos estes traslados son incesantes véndose o/a presx obligadx a pasar por diversas prisións nun curto período de tempo impedíndolle asentarse e establecer relacións duradeiras cxs demais. O propósito desta política foi frear os motíns e protestas ao interior da prisión que viñan sucedendo aqueles anos apartando de maneira drástica axs presxs consideradxs refractarixs ao sistema penitenciario. Doutra banda, aplicóuselles a dispersión á totalidade de presxs políticxs como unha medida excepcional para agravar o castigo e traspasarllo tamén á súa familia que debe facer centos de quilómetros para poder ver ao seu familiar ou amigx presx. Por tanto, desde os seus inicios a política de dispersión afectou tanto a presxs políticxs como a presxs sociais, e ségueo facendo, ao contrario do que moitxs pensan e expresan en canto a que esta unicamente élle aplicada “axs políticxs”. A diferenza radica, como dixemos, en que para estxs últimxs constitúe unha medida de excepción que afecta a todxs só polo motivo que xs levou a prisión, mentres que axs presxs sociais aplícaselles por condutas determinadas ao interior da prisión que son vistas como perturbadoras ao “orde penitenciario”. É importante sinalar que a diferenza entre presxs políticxs e sociais non a utilizamos nós, con todo é desta maneira e facendo esa categorización como está estruturada e funciona a medida en cuestión.

A dispersión segue tan vixente como nos seus inicios. Sen dúbida cumpriu cun dos seus propósitos referidos a pacificar os cárceres do Estado español onde as reivindicacións e protestas son case inexistentes, e onde cada vez máis existe unha estreita colaboración entre presx e carceleirx. Podemos ver ata que punto o cárcere é un reflexo da sociedade. A dispersión afectou de tal maneira á vida carcelaria que a pantasma do traslado de cárcere (condución) rolda permanentemente a cabeza de cada presx. É unha ameaza constante que implicitamente regula e controla a conduta das persoas aquí dentro na medida que calquera comportamento que interrompa o “orde” e manifeste algunha intención reivindicativa é castigada coa condución. Así, toda iniciativa rupturista queda anulada por esta ferramenta de control, o/a presx trasladadx debe comezar a xestar novas relacións e complicidades que de ser advertidas polos carceleros novamente será obxecto de condución. Hoxe día hai presxs que por disposición de Institucións Penais non permanecen máis dun ano en cada cárcere, principalmente polo seu historial de conflitividade.

Aínda que nos seus inicios a dispersión foilles aplicada axs presxs sociais que participaron e incentivaron a protesta e o crebe ao interior do cárcere, hoxe en día ao ser practicamente inexistente tales iniciativas, o sistema penal viuse na necesidade de axustarse aos novos tempos comezando a aplicar a devandita medida a calquera comportamento máis ou menos reiterativo que se salga das normas internas, polo máis mínimo que sexa. Sancións que antes eran leves, actualmente son causa dunha posible condución, por exemplo o que che pillen un móbil ou verche envolvido nunha pelexa sen maiores consecuencias.

Relacionado co anterior, un aspecto que cobrou gran relevancia é todo o que ten que ver coa condución do presx, transformándose nunha verdadeira institución dentro do armazón carcelario. No Estado español existen ao redor de oitenta cárceres, algunhas destinadas só para mulleres, moitas só para homes, outras mixtas e tamén departamentos especiais para nais. Por tanto, as opcións para levar a cabo a condución son variadísimas e anecdóticamente nisto non escatiman en gastos; se o que buscan é un bo castigo non lles importa darche un bo percorrido ao outro extremo da península. O corpo de seguridade encargado das conducións é a garda civil, neles recae a responsabilidade dos traslados de prisión a prisión. Quizais máis de alguén que le isto preguntarase como é unha condución? Estas poden variar segundo a localización xeográfica pero máis ou menos seguen os mesmos protocolos. Atrevémonos a asegurar que calquera presx que viviu esta experiencia estaría de acordo connosco en que é: noxento. Normalmente adóitanche levar dun cárcere a outra en calquera momento e ás veces non sabes onde lévanche ata que non chegas, o cal non deixa de provocar certa ansiedade. Ata chegar ao teu destino é probable que a condución pare en varios cárceres un par de horas ou varios días, e a isto é o que se chama “tránsito”. Cando estás nesta situación non podes ter contigo máis que o estritamente necesario (segundo a disposición de cada prisión). O medio de transporte das conducións son os chamados (canguros), autobuses da garda civil con compartimentos no seu interior con espazo para dous presxs cada un. Devanditos compartimentos son certamente asfixiantes non existindo espazo suficiente para moverse, nin sequera para poñerse completamente de pé, e onde podes pasar ata seis ou sete horas seguidas. É importante sinalar que existen prisións destinadas a ser centros das conducións contando con toda a infraestrutura necesaria para iso; grandes módulos de ingresos para quen estea de tránsito, lugares especiais para o aparcadoiro dos autobuses da garda civil, entre outros aspectos. A prisión de Valdemoro en Madrid cumpre esta función para os presos e para as presas o é a prisión de Soto del Real, por alí pasan a maioría dxs presxs que son trasladadxs de norte a sur ou viceversa.

Todo o sinalado dá conta da importancia que ten para a institución penal a condución e demostra que a dispersión é unha ferramenta fundamental cunha clara intención vengativa cara a todxs xs presos e presas que resulten molestxs, xa que ataca onde máis afecta; afastarche dos teus seres queridos, sexan compañeirxs, amigxs ou familiares.

Neste sentido, unha faceta da dispersión que se nos aplicou foi o manternos afastadas á unha da outra, estivemos o primeiros dezaoito meses de reclusión sen vernos e nada asegura que dita situación non volva repetirse. Suponse que Institucións Penitenciarias pode acceder á reagrupación en canto xs presxs poidan “comprobar” que existe unha relación sentimental estable, non obstante iso moitas veces non é así, varixs son xs presxs que pasan meses ou mesmo anos sen ver axs seus compañeirxs sentimentais ou familiares presxs.

Estando tras as reixas a proximidade cos teus seres queridos é fundamental, é moi importante a nivel afectivo e tamén para, dalgunha maneira, romper co illamento que permite no noso caso manter o exercicio político vinculado coa rúa. Con todo, isto faise moito máis difícil cando non son só reixas e altos muros os que che separan senón que tamén centos de quilómetros.

Como anarquistas non queremos máis cárceres, aínda que sexan “mellores” ou máis próximas á nosa xente, con todo cremos que nos fai falta debater sobre como facemos fronte e loitamos contra a dispersión tendo en conta que representa o alicerce fundamental do control carcelario.

Advertisements

Os comentarios están pechados.

%d bloggers like this: